‘Her şeyin bir sınırı var’ diyen İsrailli askerler: Yesh Gvul

DUVAR – İsrail’in taarruzları sonucunda Filistin ile yaşanan çatışmalar, son devirde doruk noktasına ulaştı. Hal bu türlü olunca gözler büyük ölçüde İsrail bombardımanları sonucunda Filistin’de yaşanan çatışmalara çevrildi. Her ne kadar ilan edilen ateşkesle birlikte sular süreksiz olarak durulmuş görünse de en son bir tahlile yaklaşıldığı söylemek epeyce güç.

Elbette işin bir de İsrail toplumu tarafı var. 2000’lerin başındaki ‘barış’ rüzgarları uzun mühlet İsrail’de fazla güçlü bir biçimde esmedi. Fakat son devirde, muhafazakar siyasetin yer yer kan kaybettiği seçim sonuçları ve sokak şovları gündeme geliyor. Yalnızca bu gündemi ilgilendiren bir mevzu olmasa da İsrail toplumunun alternatif seslerine kulak vermek gerekebilir.

En dikkat alımlı örneklerden bir tanesi ‘Yesh Gvul’, yani ‘Her Şeyin Bir Hududu Var’ hareketi. Bilindiği üzere İsrail, zarurî askerliğin ağır biçimde uygulandığı ülkelerden biri. Yesh Gvul ise, 1982 Birinci Lübnan Savaşı sırasında vazife almayı reddeden askerlerin başlattığı bir ‘vicdani ret’ hareketi. 1987 İntifada devrinde de hareket, ‘işgal altındaki topraklarda askerlik yapmak istemediklerini’ belirten bir mektup kaleme alıyor. Lakin bu açıklamanın akabinde binlerce üyesi kendini askeri cezaevinde buluyor.

İŞGAL BÖLGELERİNDE ASKERLİĞE KARŞI ÇIKANLAR

Bugün, hukukî, siyasi ve toplumsal olarak daha farklı bir durum kelam konusu. Lakin hâlâ faal olan Yesh Gvul, İsrail ordusundan daha farklı bir çizgiyi savunuyor. Biz de mevzuyu Yesh-Gvul üyesi Dr. Ishai Menuchin ile konuştuk.

İsrail’de vicdani reddini açıklayanların karşılaştıkları gerek toplumsal gerekse cezai meseleler, dünya basınında da yer yer gündeme gelen bir husus. Yasal olarak bayan ve erkek tüm İsrail vatandaşları askere çağırılıyor. Zarurî askerlik çoklukla 24 ile 32 ay ortasında değişirken, bu vakit dilimi çağırılan kişinin cinsiyetine, yaşına yahut profesyonel eğitimine nazaran değişebiliyor. 2018 bilgilerine nazaran nüfusunun %20’si Müslüman ve Hristiyan Araplardan oluşan İsrail’de işler biraz daha karmaşık hale geldiği için, bu kesitler için ‘çağrılma’ olmaksızın tercihi bir askerlik hizmeti uygulanıyor. Ultraortodoks Museviler için de gibisi bir durum kelam konusu. (1)

Dr. Ishai Menuchin

Biz de Menuchin’e üyelerinin kimlerden oluştuğunu soruyoruz. Kendisi Yesh Gvul’un hangi pahalar üzerine kurulduğundan başlayarak sorumuzu ayrıntılı bir formda yanıtlıyor: “Temel varsayımı, demokratik bir devletteki her vatandaşın orduda hizmet ederken, kırmızı çizgilerinin ne olduğuna ve hangi aksiyonların bu çizgileri aştığına karar vermesi gerekliliğidir. Hareketin üyeleri içerisinde orduda hizmet etmeyi reddeden ve alternatif bir ulusal hizmet modeli arayanların yanı sıra, işgal ve savunma olmayan savaşlara karşı itiraz edenler de var. Yesh Gvul’un üyeleri, kişisel reddi kamusal siyasi harekete dönüştürerek, asker ve yedek vazifeliler olarak yapılan askerlik hizmetini İsraillilerin yurttaşlık misyonlarının en üstünde konumlandıran anlayışa karşı çıkıyorlar. Hareket, tercih edilen savaşlara ve Filistin topraklarının işgaline karşı kamuoyunu etkilemeyi hedefliyor. Bugün ordu yedek askerleri askeri cezaevine gidiyor. Son 3 yıl içerisinde ortalarından yalnız biri, 1 haftalık mahpus cezası aldı. Birden fazla acemi asker için de tıpkı şey geçerli. Düzinelerce yedek ve yüzlerce acemi askerin vicdani reddini açıklamasına rağmen her sene 5-7 asker mahpusa giriyor. Aslında üyeliği sıkı olmayan bir hareketiz. 6-7 etkin idare şurası üyemiz, nizamlı gösterilerimize katılan 30-40 aktivist ve birkaç yüz de destekçimiz var.”

‘HÜKÜMET BARIŞ İÇİN EFOR HARCAMIYOR’

İsrail toplumunun vicdani redde bakış açısını sorduğumuzdaysa geçmişten bu yana kimi şeylerin değiştiğini hatırlatan Dr. Ishai Menuchin, gençlerin kıymetli bir kısmının askere gitmeye istekli olmadığı görüşünde: “Aslında bugünlerde askere gitmeyi reddetmek, toplum açısından eskisine nazaran hassas bir bahis sayılmaz. 18 yaşındaki yurttaşların %50’si askere gitmiyor. Bu %50 kim diyecek olursak şayet, Araplar, Ultraortodokslar ve birçok genç diyebiliriz. Aslında yalnızca 5-7 genç, şuurlu siyasi nedenler sunarak vicdani reddini açıklıyor ve 2-3 ay askeri cezaevinde kalıyor.”

Tüm bu ülkülere rağmen, günümüzde İsrail hükümetinin kendine farklı bir rota çizdiği açık bir formda karşımıza çıkıyor. Öyleyse işgal topraklarında askerlik yapmayı reddeden Yesh Gvul için işin içerisinde bir yanlış olmalı. İsrail’in askeri sistemlerle sıkıntılara yaklaşımına dair nelerin yanlış olduğunu sorduğumuzda Menuchin bize net bir formda ‘barışa yanaşmama’ karşılığını veriyor: “İşgale karşıyız ve tercihen girişilen savaşların hiçbirine katılmak istemiyoruz. Barış müzakeresini benimseyen bir yaklaşımdan yanayız ve hükümetimizin çatışmanın tahlili için hiçbir uğraş harcamadığına eminiz.”

Menuchin “Aslında an itibariyle ordu, askere gitmeyi reddedenleri askeri cezaevine atmadığı için vicdani ret hareketinin sessiz olduğunu söyleyebiliriz” sözleri ile bugün vicdani ret hareketinin görece durağan bir pozisyonda olduğunu belirtiyor. Lakin kendisi, bunun İsrail için sabit bir durum olmadığını ikazını yapıyor: “Ne vakit ki büyük bir vicdani ret dalgasına şahit olacağız ve ordu düzinelerce askeri cezaevine gönderecek, o vakit hareket de sokakta ve basında daha görünür olacak.”

Her ne kadar Filistinlilerle kıyaslanamayacak olsa da bugün İsrail toplumu farklı bir devrin içerisinden geçiyor. Ülkede siyasi çıkarların neden olduğu çatışma ortamı, belirli bir doygunluk düzeyine gelmesine rağmen şimdi bu yorum için hâlâ erken.

* 1- https://www.loc.gov/law/help/military-draft/israel.php#:~:text=Israeli%20law%20subjects%20all%20male,training%20in%20medicine%20or%20dentistry.